مجاهد مجازی

(وب نوشت های مهندس مهدی حق وردی طاقانکی )

تأثیر بازى هاى رایانه‏اى بر شخصیت کودکان‏
ساعت ٩:٤٦ ‎ق.ظ روز شنبه ۱۳۸٩/۱٢/۱٤  

 تأثیر بازى هاى رایانه‏اى بر شخصیت کودکان‏ 

 بازى، که به معنى تلاش و فعالیت لذت‏بخش و خوشایند و مفرّح است، براى رشد همه جانبه کودک ضرورت تام دارد.
نخستین گروهى که کودک بعد از خانواده در پیش رو دارد گروههاى بازى دوران کودکى است که از این طریق کودک احساس تعلق به گروه و عضویت در آن را دارد. از خصوصیات کودکان، فعال بودن، خوشحالى، خیالپردازى، شلوغ کردن و پرسشگر بودن را مى‏توان نام برد. اسپنسر مى‏گوید: هدف عمده بازى، تخلیه نیروى اضافى بدن است که کودکان با لگد زدن، جیغ کشیدن، کشتى گرفتن و غیره انرژى اضافى را به مصرف مى‏رسانند. (1) بازى، براى کودکان خوشایند بوده و احتیاجى به تشویق ندارند بلکه ذاتاً آن را دوست داشته زیرا محرک در بازى خیلى قوى بوده و حالت شادى و آزادى را به دنبال دارد.
در بازى‏ها باید مراقب بود که بر فضاى بازى کودکان پستى و رذالت و شیطنت و خیانت، حکمفرما نشود و عفت و صداقت و امانت و عطوفت و صفا و برادرى و خواهرى و عفو و گذشت حاکم گردد. (2) 


نقش بازى‏هاى رایانه‏اى:
این پدیده جدید دانش بشرى تقریباً در همه شئون زندگى انسان راه یافته است و مانند دیگر ساخته‏هاى دست بشر، دو رو دارد. یک روى آن استفاده صحیح در کارها و کمک به رشد و سعادت انسان است. روى دیگر آن استفاده غلط است که معمولاً در غیر موارد علمى و شغلى از آن استفاده مى‏شود. آنچه بیشتر کودکان و نوجوانان را شیفته خود مى‏کند بازى‏هاى رایانه‏اى است. پیشرفت کیفیتى این بازى‏ها به فاصله کوتاهى در ایران رواج یافته و بازار اسباب بازى و لوازم سمعى و بصرى را به تسخیر خود درآورده است.
عاملى که بر تعداد طرفداران این بازى‏ها افزوده، قیمت مناسب آنها براى مصرف‏کننده است علاوه بر این چون کودکان و نوجوانان خود اجرا مى‏کنند و در بطن بازى هستند براى آنها بسیار جذاب است. این بازى‏ها با استفاده از تصاویر پرتحرک و صداهاى مهیج دنیایى از هیجان را به این انسان‏هاى تشنه جنب و جوش ارزانى مى‏کند و همین جاذبه روح و جسم آنان را مطیع خود مى‏سازد و به عالمى از تخیلات مى‏برد که خود را محور و قهرمان اصلى ماجرا مى‏پندارند.


بطور کلى مى‏توان مزایاى بازى‏هاى رایانه‏اى را اینگونه خلاصه کرد:
1- باعث هماهنگى چشم و دست و پرورش عضلات ظریف کودک مى‏شود.
2- به کودکان کمک مى‏کند تا مهارت‏هایى را تمرین کند.
3- یادگیرى را آسان و توجه بچه‏ها را جلب مى‏کند.
4- مفاهیم و مبانى ریاضیات را با کمک شکل‏هاى کودکانه آموزش مى‏دهد.
5 - با رایانه هر چند بار که بخواهد، مى‏تواند موضوعى را ببیند و مرور کند.
6- کودک بدون کثیف کردن لباس‏ها و اطراف مى‏تواند به راحتى نقاشى بکشد و رنگ‏ها را عوض کند. مثلاً اگر از رنگ سبز لباس نقاشى‏اش خوشش نیامد به رایانه مى‏گوید رنگ قرمز کن و رنگ قرمز رضایت او را فراهم نکرد رنگ آبى و غیره.
7- رایانه برنامه‏هاى متنوعى دارد که به کودکان امکان مى‏دهد تا نقاشى‏ها یا داستان‏هایى را خلق کنند و یا بازى‏هایى هستند که آنها را به تاریخ یا جغرافیا علاقمند مى‏کند.
8 - بازى‏هاى رایانه‏اى بچه‏ها را وارد دنیایى مى‏کنند که کنترلش در دست آنهاست و به همین دلیل آنها از این بازى‏ها لذت مى‏برند.
در کنار این مزایا بازى‏هاى رایانه‏اى معایبى دارند که ذیلاً به آنها اشاره مى‏شود:

الف) آسیب‏هاى جسمانى:
به دلیل خیره شدن مداوم به صحنه نمایش رایانه، چشمان فرد به شدت تحت فشار نور قرار مى‏گیرد و دچار عوارض مى‏گردد. مشاهدات نشان مى‏دهد که نوجوانان چنان غرق بازى مى‏شوند که توجه نمى‏کنند تا چه حد از لحاظ بینایى و ذهنى بر خود فشار مى‏آورند. به دلیل اینکه کودک در یک وضعیت ثابت تا ساعت‏ها مى‏نشیند، ستون فقرات و استخوان‏بندى او دچار مشکل مى‏شود. همچنین احساس سوزش و سفت شدن گردن، کتف‏ها و مچ دست از دگر عوارض کار نسبتاً ثابت و طولانى مدت با رایانه است. پوست در معرض مداوم اشعه‏هایى قرار مى‏گیرد که از صفحه رایانه پخش مى‏شود. ایجاد تهوع و سرگیجه خصوصاً در کودکان و نوجوانانى که زمینه صرع دارند، از دگر عوارض بازى‏هاى رایانه‏اى است.

ب) آسیب‏هاى روانى شامل:

1- کاهش روابط خانوادگى؛
با توجه به اینکه زندگى در کشور ما نیز به طرف ماشینى شدن پیش مى‏رود و در بعضى خانواده‏ها زن و مرد شاغل هستند و یا بعضى از مردان بیش از یک شغل دارند خود به خود روابط عاطفى و در کنار هم بودن خانواده کمتر شده و عده زیادى از این وضع و وجود تلویزیون به عنوان جعبه جادویى که باعث سرد شدن روابط خانوادگى شده ناراضى هستند و حالا نیز جعبه جادویى دیگرى با جاذبه سحرآمیزترى به نام رایانه اضافه بر این وضعیت شده و مشکلات را دوچندان کرده است.

2- تقویت حس پرخاشگرى؛
مهم‏ترین مشخصه بازى‏هاى رایانه‏اى حالت جنگى اکثر آنها مى‏باشد و اینکه فرد باید براى رسیدن به مرحله بعدى بازى با نیروهاى به اصطلاح دشمن بجنگد، استمرار چنین بازى‏هایى کودک را پرخاشگر و ستیزه‏جو بار مى‏آورد.
خشونت مهم‏ترین معرکه‏اى است که در طراحى جدیدترین و جذاب‏ترین بازى‏هاى کامپیوترى به حد افراط از آن استفاده مى‏شود، چهره‏هاى معروف هالیود که در فرهنگ ما انسان‏ها ضد ارزش و غیر اخلاقى هستند، در این بازى‏ها به صورت قهرمان‏هاى شکست‏ناپذیر جلوه‏نمایى مى‏کنند.

3- افت تحصیلى؛
به دلیل جاذبه‏اى که این بازى‏ها دارد، بچه‏ها وقت و انرژى زیادى را صرف بازى با آن مى‏کنند، حتى بعضى از کودکان صبح، زودتر از وقت معمول بیدار مى‏شوند تا قبل از مدرسه رفتن کمى بازى کنند و وقت‏هاى تلف شده را هم بدین صورت جبران مى‏کنند.

4- گوشه‏گیرى و منزوى بودن؛
کودکانى که به طور مداوم با این بازى‏ها درگیرند درونگرا مى‏شوند، در جامعه، منزوى و در برقرارى ارتباط با دیگران ناتوان مى‏گردند. روحیه انزواطلبى باعث مى‏شود که کودک از گروه همسالان جدا شود که این خود سرآغازى براى بروز ناهنجارى دیگر است.

5- کندى ذهن؛
در این بازى‏ها به دلیل این که کودک و نوجوان با ساختنى‏ها و برنامه‏هاى دیگران به بازى مى‏پردازد و کمتر قدرت دخل و تصرف در آنها پیدا مى‏کند اعتماد به نفس او در برابر ساختنى‏ها و پیشرفت دیگران متزلزل مى‏شود. تصور بیشتر خانواده‏ها این است که در بازى‏هاى رایانه‏اى فرد در بازى مداخله فکرى مداوم دارد اما این مداخله فکرى نیست بلکه این بازى‏ها سلول‏هاى مغزى را گول مى‏زنند و از نظر حرکتى نیز فقط چند انگشت کودک را حرکت مى‏دهند. ما هرچه در این مسیر حرکت کنیم و بازى‏ها را گسترش دهیم، انسان‏هایى را تحویل جامعه خواهیم داد که سرخورده، افسرده، غیر متحرک و غیر سازنده هستند و خوداتکایى آنها بسیار کم خواهد بود و ابتکار عمل نخواهند داشت. در حالى که براى جامعه، نیاز به انسان‏هایى خلاق، مبتکر و متفکر داریم.

راهکارهاى پیشنهادى:
اگر چنانچه قرار است از بازى‏هاى کامپیوترى استفاده شود، بهتر است بازى‏هاى تصویرى خلاق که کودکان باید به وسیله آنها، معماهایى را حل کنند، بیش از بازى‏هاى دیگر مورد توجه قرار گیرند. بازى دسته‏جمعى کودکان، با ابزارهاى تصویرى کمتر مسئله‏ساز است، این اسباب بازى‏ها، زمانى مخرب خواهند بود که کودک به تنهایى براى ساعات طولانى، غرق بازى شود. والدین وقت بیشترى را به کودک و نوجوان خویش اختصاص بدهند. هر قدر وقت‏گذارى و ارتباط صحیح بین والدین و فرزندان بیشتر باشد زمینه چنین بازى‏هایى کمتر فراهم مى‏شود، در غیر این صورت مقصر اصلى والدینى هستند که فرزندان خود را براى ساعات طولانى در مقابل تلویزیون، کامپیوتر، ویدئو، گیم، یا فیلم‏هاى ویدئویى رها مى‏کنند.
بهتر است که والدین همراه فرزندان خود بعضى از روزها به گردش بروند و در طبیعت به بازى‏هاى مورد علاقه آنها بپردازند تا انرژى عصبى و روانى آنان تخلیه شده و توجه آنها از بازى‏هاى رایانه‏اى منصرف شود، بهتر است با استدلال و منطق آسیب‏هایى را که کامپیوتر به کودکان و نوجوانان وارد مى‏آورد متذکر شوند.

پى‏نوشتها:
1) مهجور، روانشناسى بازى، ص‏15.
2) بهشتى، احمد، مبانى تربیت بدنى در اسلام، ص‏91. 
 
● نویسنده: مهرنوش‏ - اکبرى 

● منبع: ماهنامه - پیام زن - 1387 - شماره 200، آبان - تاریخ شمسی نشر 00/8/1387
 
http://bashgah.net/pages-52667.html